Zasady postępowania z uczniem nadpobudliwym

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi to zaburzenie spowodowane nieprawidłowym funkcjonowaniem pewnych obszarów mózgu odpowiedzialnych za hamowanie i samokontrolę, co w efekcie uniemożliwia dziecku kontrolowanie swoich zachowań. Przejawia się to w nadaktywności i nadmiernej impulsywności oraz zaburzeniach koncentracji uwagi.

 

Dziecko nadpobudliwe w klasie absorbuje bardzo wiele energii i uwagi nauczyciela.

Bardzo widocznym, a często uciążliwym dla otoczenia objawem nadpobudliwości jest nadmierna ruchliwość, wyrażająca się w stałym kręceniu się, bieganiu, podskakiwaniu, w zmianach pozycji, niemożności zachowania spokoju – w ciągłym niepokoju ruchowym dziecka. Ich nadruchliwość przejawia się również w całym szeregu drobnych ruchów, jak manipulowanie przedmiotami, poprawianie garderoby, szarpanie włosów, czasem obgryzanie paznokci, mazanie książki, zeszytu, kołysanie się na krześle oraz wykonywanie innych ruchów zbędnych w danej chwili.

Dzieci takie sprawiają wiele kłopotów nauczycielowi w czasie lekcji.

Nie słuchają tego, co on mówi, ciągle muszą być napominane, każdy uboczny bodziec: upuszczony przez kolegę ołówek, szmer na końcu klasy, głosy za oknem – wywołuje u nich żywą reakcję orientacyjną. Często głośno komentują to, co się stało.

 Dzieci te bardzo szybko i z błahych powodów gniewają się i złoszczą. Łatwo też obrażają się, płaczą, są wybuchowe, kłótliwe. Ich reakcje przybierają często formę agresji fizycznej bądź słownej.

Angażują się niemal w każdy konflikt na terenie klasy.

Dzieci nadpobudliwe są dziećmi trudnymi do współpracy, wymagającymi akceptacji, większego wkładu pracy, większej cierpliwości, bardziej przemyślanego, konsekwentnego działania dla osiągnięcia pozytywnych rezultatów wychowawczych. 

Wychowanie dziecka nadpobudliwego psychoruchowo nie jest łatwe ani w domu, ani w szkole. Wymaga ono bardzo dużo cierpliwości oraz tolerancji, a przede wszystkim zrozumienia, że zachowanie dziecka nie wynika z jego złej woli, ale jest efektem określonych cech układu nerwowego.

Jak radzić sobie z dzieckiem nadpobudliwym?

Istnieją sposoby pracy z dzieckiem nadpobudliwym, wymagają one jednak zawsze sporego zaangażowania ze strony nauczyciela.

Pracując z dzieckiem nadpobudliwym warto:

  • Poświęcić mu dużo uwagi,
  • Wzmacniać wszystkie przejawy pożądanego zachowania,
  • Stosować zrozumiałe dla dziecka reguły,
  • Być konsekwentnym,
  • Przekazywać treści w jasnej, prostej i krótkiej formie, a wszelkie konsekwencje (pozytywne i negatywne) wyciągać natychmiast,
  • Pomóc nadpobudliwemu dziecku zorganizować świat wokół siebie,
  • Stosować zrozumiały dla dziecka system pochwał i kar.

 

Nauczyciel mający ucznia nadpobudliwego w klasie powinien zacząć od rzeczy najprostszych, czyli ustawienia ławki dziecka nadpobudliwego bliżej swojego biurka, w pewnym oddaleniu od innych dzieci. Takie usytuowanie dziecka ogranicza liczbę wzmocnień otrzymywanych od kolegów, będących reakcją na zachowanie dziecka (np. błaznowanie). Ułatwia to też nauczycielowi stałe monitorowanie zachowania dziecka. Pozwala częściej przekazać dziecku informacje dotyczące jego pracy i zachowania.

 Należy poinformować dziecko, że siedzi samo, bo trudno mu się skupić, więc inne dzieci nie będą mu teraz przeszkadzać.

Nauczyciel od samego początku powinien ustalić jasne reguły pracy w klasie, jasno wyrazić swoje oczekiwania wobec dziecka i konsekwentnie ich wymagać.

Zasady zachowania na lekcji mogą brzmieć:

  1. Siedź na swoim miejscu,
  2. Zajmij się swoim zadaniem,
  3. Nie rozglądaj się dookoła,
  4. Patrz na mnie,
  5. Pracuj. 

Mogą one być wywieszone w widocznym miejscu, tak, aby można się było do nich odwołać. Mając nadpobudliwego ucznia w klasie będzie to bardzo często konieczne.

Wskazówki do pracy z dzieckiem nadpobudliwym:

  • Współpraca nauczyciela i rodziców dziecka nadpobudliwego ma znaczenie nie dopiero wtedy, gdy stwierdzamy wykroczenie dziecka, lecz gdy nauczyciel poznaje dziecko, a więc w I klasie. Współpraca ta musi mieć charakter ujednoliconego działania;
  • W pracy z dzieckiem nadpobudliwym nauczyciela muszą wesprzeć specjaliści: psychiatra dziecięcy, psycholog, pedagog, socjoterapeuta, psychoterapeuta;
  • Aktywnością dzieci nadpobudliwych nauczyciel musi właściwie pokierować, wykorzystując ją do celów społecznie pozytywnych ( powinno się im powierzać na terenie klasy konkretne funkcje, powinny być włączone do zadań grupowych );
  • Czasami trzeba nawet fragment jakiejś pracy wykonać za dziecko, aby mogło w spokoju pracę kontynuować (ta pomoc w przekroczeniu progu trudności przyniesie mniej szkody niż stan pobudzenia emocjonalnego wywołany przez niepowodzenie i wszystkie jego konsekwencje);
  • Wszelkie problemy związane z dzieckiem załatwiać należy w momentach jego wyciszenia, bez stosowania agresji oraz kar fizycznych;
  • Nauczyciel powinien przeczekać chwile wybuchowych zachowań dzieci nadpobudliwych. Dopiero po spadku napięcia należy porozmawiać. Wcześniej można jedynie dać wyraz niechęci do kontaktu w czasie wybuchu dziecka, mówiąc:,, nie mam ochoty z tobą rozmawiać, ponieważ bardzo głośno krzyczysz”;
  • Wszelkie konsekwencje zachowań muszą pojawiać się natychmiast po pojawieniu się negatywnego zachowania i powinny się odnosić do zachowania dziecka, a nie do niego samego ( lepsze będzie krótkie ,, siądź, proszę”, zamiast ,, Dominik, ty znowu przeszkadzasz, jesteś zupełnie niewychowany”);
  • Konieczne są bardzo częste pochwały motywujące do pracy – powinny one pojawiać się bardzo często, na każdym etapie występowania zachowania:, kiedy zachowanie się pojawi, kiedy jest właściwie kontynuowane (,, zacząłeś pisać, dobrze”, a po kilku minutach -,, ładnie pracujesz „).Nauczyciel może wypowiedzieć tylko jedno słowo ( np. ,,dobrze” , ,,brawo”) – stale monitoruje aktywność dziecka. Pochwały to najlepszy sposób modyfikacji zachowania dziecka,poprzez wzmocnienie pozytywnych zachowań;
  • Przy zachowaniach niepożądanych niezbyt agresywnych, takich, które mają skierować na ucznia uwagę nauczyciela ( np. wchodzi pod ławkę i ,,szczeka”) skuteczna jest metoda ignorowania;
  • Przy bardziej agresywnych zachowaniach konieczne jest bardziej zdecydowane działanie – szybkie i proste upomnienie, bez komentarza zachęcającego do dobrego zachowania ( dotknięcie ramienia dziecka, wypowiedzenie jego imienia, pokazanie planszy z wypisanymi regułami, znakiem STOP, jako wizualną wskazówką);
  • W sytuacjach szczególnie niegrzecznego zachowania dziecka można jako ostateczność skorzystać z metody odosobnienia – posłania dziecka do mało atrakcyjnego zakątka klasy na określony czas, miejsca, gdzie nie wzbudza zainteresowania i podziwu innych. Na miejsce wrócić może dopiero wtedy, gdy odzyska kontrolę nad swoim zachowaniem np. będzie reagować na polecenia nauczyciela;
  • Część dzieci nadpobudliwych o wybitnie nasilonych objawach utrudniających działanie wychowawcze wymaga interwencji lekarskiej i zastosowania środków farmakologicznych. Należy jednak pamiętać, że leki nie zmienią dziecka radykalnie, nie wytworzą odpowiednich nawyków, nie nauczą ani organizacji pracy, ani odpowiedzialności, ani samokontroli. Tego może dokonać właściwe wychowanie, które nieodzownie musi towarzyszyć leczeniu;
  • Ważną sprawą jest wykluczenie w stosunku do dzieci nadpobudliwych z rejestru kar zakazu wykonywania sprawności ruchowej np.,, za karę nie wolno ci pójść na wycieczkę, za karę masz siedzieć spokojnie” itp. Takie kary nie mogą dać dobrych rezultatów wychowawczych, a służą one raczej wyładowaniu złości nauczyciela;
  • Nauczyciel dziecka nadpobudliwego powinien pogodzić się z tym, że być może ono nigdy nie będzie idealnym, wymarzonym uczniem, którego chciałby mieć w swojej klasie. Poniesie klęskę, jeżeli przyjmie, że będzie ono siedzieć nieruchomo przez całą lekcję. Jeśli natomiast założy, że sukcesem będzie, gdy dziecku uda się nie wychodzić z ławki lub wróci do niej po jednokrotnym upomnieniu, może mu się to udać.

 

Uczeń z ADHD musi mieć kogoś zdecydowanie wspierającego jego działania w pracy nad poprawą niewłaściwych postaw i zachowań. Kimś takim często może być, powinien być, a nawet musi zostać jego ulubiony nauczyciel i wychowawca.

Autor: Teresa Kobylarczyk 

Joomla Templates by Joomla-Monster.com